ایرانیان جهان

آخرين مطالب

سرمقاله شرق/ وضعیت حدی اخبار ایران

سرمقاله شرق/ وضعیت حدی
  بزرگنمايي:

ایرانیان جهان - شرق / « وضعیت حدی » عنوان سرمقاله روزنامه شرق به قلم احمد غلامی است که می‌توانید آن را در ادامه بخوانید:
یکی از تأمل‌برانگیزترین تجربه‌های تاریخی ملت ایران، کودتای سوم اسفند 1299 است؛ کودتایی که در آستانه بهار 1300 صورت گرفت و تحلیلگران را با این پرسش اساسی روبه‌رو کرد که چرا مردمی که تجربه جنبش مشروطه را در حافظه تاریخی خود داشتند، به این کودتا تن دادند. عوامل بسیاری از‌جمله فقر، نابسامانی و ضعف پادشاهی احمد شاه تأثیر داشتند. زمانی که سید‌ضیاءالدین طباطبایی با حمایت سفارت انگلیس خاصه وزیر‌مختار آن، هرمان نورمن، دست به کودتا زد، چهره‌های متنفذ زیادی از همه طیف‌های سیاسی حاضر و ناظر بودند که هر یک از آنان می‌توانست مدعی سلطنت یا ریاست وزرا باشد؛ چهره‌هایی همچون قوام‌السلطنه، محمدعلی فروغی، مشیرالدوله و بسیاری دیگر. چهره‌ دیگری از‌جمله سیدحسن مدرس نیز می‌بایست توان آن را داشته باشد که با تحریک و حمایت مردم مانع کودتا شود، اما چنین اتفاقی رخ نداده و کودتا در پیش چشم آنان به وقوع پیوست؛ چراکه مردم در «وضعیت حدی» قرار داشتند. در این میان، برخی باور دارند وضعیت‌های حدی، زمینه‌ساز انقلاب یا جنبش‌های سیاسی است. اگر چنین هم باشد که نیست، در این وضعیت‌ها مردم بیش از هر زمان دیگری برای گریز از سیه‌روزی خود دست به انتخاب‌های نادرست خواهند زد. تفاوتی جدی بین رمانتیسم انقلابی و شورش از سر ناچاری وجود دارد؛ در شرایط رمانتیسم انقلابی، به‌ندرت کودتاچیان سربلند و پیروز خواهند بود، اما شورش‌های از سر ناچاری مستعد رخداد‌های پیش‌بینی‌ناپذیر است. رمانتیسم انقلابی نشئت‌گرفته از روحی شاعرانه و کمال‌گراست؛ روحی سرشار از آرمان که برای تغییر بنیادین و خروج از شیء‌وارگی و ازخودبیگانگی، گاه در بازگشت به خویشتن تجلی پیدا می‌کند. اما مردم کودتای سوم اسفند 1299 با اینکه بازماندگان جنبش مشروطه بودند، مستأصل از گرسنگی و خشمگین از چپاول به دست اشراف، بدون هیچ رؤیایی، صرفا خلاصی خود را از دست این غارتگران، اشراف و ملاکان بزرگ جست‌وجو کردند. آنان بیش از آنکه رؤیای تغییر و ساختن داشته باشند، درصدد تخریب هر آنچه پیش‌رویشان بود، برآمدند. سفارت انگلیس و سید‌ضیاءالدین طباطبایی این مطالبه یا روحیه تخریب را به‌روشنی تشخیص داده بودند که دست به کودتا زدند؛ آن‌هم نه به‌ وسیله یک چهره ملی و متنفذ، بلکه با چهره‌ای که هیچ اعتباری در میان مردم، اشراف، روشنفکران، ملیون و مذهبیون نداشت و سوژه نفرت کمونیست‌های موجود بود و آنان در روزنامه‌هایشان بی‌محابا به او حمله می‌کردند، اما این حملات نتیجه‌ای نداشت؛ چراکه در وضعیت‌های حدی، تصمیمات عاقلانه به‌زحمت تحقق پیدا می‌کند. اغلب تحلیل‌های این روزنامه‌ها بر این استوار بود که کودتا ترفندی است از جانب سفارت انگلیس برای پیشگیری از انقلابی بزرگ که می‌توانست تحت تأثیر انقلاب اکتبر 1917 روسیه شعله‌ور شود که قیام میرزا کوچک‌ ‌خان جنگلی آن را قریب‌الوقوع کرده بود. اما نه‌تنها مردم به این تحلیل‌ها اعتنایی نکردند، بلکه سیدضیاءالدین بر اریکه قدرت نشست و در اقدامی نمایشی، اشراف را به زندان انداخت تا این باور را در مردم تقویت کند که واقعا زمانه دیگری فرارسیده و کودتا همان چیزی است که آنان طالبش بودند. در این شرایط است که از هیچ‌کدام از چهره‌های ملی کاری ساخته نیست و آنان فقط و فقط نظاره‌گر تاریخ‌اند و در تغییر کلیت ماجرا توانی ندارند؛ یا باید همچون فروغی با کودتاچیان برای جلوگیری از خسارت‌های بیشتر همکاری کنند یا همچون مدرس و روشنفکران چپ‌گرا به مواضع تدافعی برگشته و معنای وجودی خود را در انتقادهای تند‌و‌تیز از کودتاچیان پیدا کنند. اگرچه مخلوق این شرایط دولت مستعجل سیدضیاءالدین طباطبایی باشد، اما عمق فاجعه زمانی عیان می‌شود که رضاشاه در دوم اسفند 1300 به مناسبت سالگرد کودتا بیانیه‌ای را با عنوان «ابلاغیه وزیر جنگ» منتشر کرد و درباره «مسبب واقعی کودتا» چنین توضیح داد: «در بعضی از جراید مرکزی پس از یک سال تمام که از مدت کودتا گذشته است، تازه دیده می‌شود که مسبب حقیقی کودتا را موضوع مباحث خود قرار داده و در اطراف آن قلم‌فرسایی می‌کنند. بی‌جهت اشتباه نکنید و از راه غلط مسبب کودتا را تجسس ننمایید. با کمال افتخار و شرف به شما می‌گویم که مسبب حقیقی کودتا منم و با رعایت تمام معنا این راهی است که من پیموده‌ام و از اقدامات خود نیز ابدا پشیمان نیستم». رضاخان بدون نام‌بردن از سیدضیاء، درباره نقش او در کودتا نوشت: «اگر علی‌الظاهر یکی، دو نفر دیگر را دیدید که چند صباحی عرض‌اندام کردند و سطحا راهی پیمودند، نه‌ اینکه اعماق قلب آنها در نظر من مخفی و مستور باشد، همه را می‌دانستم و استنباط کرده بودم، فقط احتیاجات موقع مرا ملزم می‌کرد که موقتا دست خود را بر سینه آنها آشنا نسازم». اما نکته اساسی این بیانیه در پایان آن نهفته است: «صریحا اخطار می‌کنم که پس از این برخلاف ترتیب فوق در هر یک از روزنامه‌ها از این بابت ذکری بشود، به نام مملکت و وجدان آن جریده را توقیف و مدیر و نویسنده آن را هم هر که باشد تسلیم مجازات خواهم نمود». روایت این بیانیه تاریخی برای عیان‌سازی جنگ قدرت بین کودتاچیان نیست؛ تأکید بر این طنز تلخ تاریخی است که مردمی ‌جان‌به‌‌لب‌‌رسیده از فقر و گرسنگی و بی‌سروسامانی مملکت به چنان وضعی افتاده‌اند که کودتاچیان نه‌تنها از کودتا شرمسار نیستند، بلکه به آن می‌بالند؛ در صورتی که این کودتا حتی به دست آنان صورت نگرفته‌ و ادله و مستندات تاریخی بیانگر آن است که پشت کودتا حتی امپراتوری انگلیس نبوده و فقط یک وزیر‌مختار نقش اساسی را ایفا کرده است. این معنای تلخ تغییر در مملکتی دیگر با هزینه‌ای بسیار اندک است.
* در این یادداشت از کتابِ «فرقه کمونیست ایران و سید‌ضیاءالدین طباطبایی» به کوشش محمدحسین خسروپناه، نشر شیرازه استفاده شده است.

لینک کوتاه:
https://www.iranianejahan.ir/Fa/News/311978/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی استان البرز: بسیاری از پروژه های توسعه شهرستانی باید از مسیر تعاونی ها دنبال شود

آنکارا با موفقیت سیستم دفاع موشکی "سپر" را آزمایش کرد

گشت مشترک ارتش سوریه، روسیه و شبه‌نظامیان کُرد

بایدن در گاف جدید دو کُره را قاطی کرد

یارانه گاز مشترکان پرمصرف حذف می‌شود

تحویل نهاده مدت دار به تولید کنندگان؛ صادرات مرغ آزاد شد

روابط تجاری و اقتصادی استان بوشهر با آفریقای جنوبی توسعه می‌یابد

پلمب 57 انبار احتکار کالاهای اساسی طی 48 ساعت

کارد به استخوان مردم رسیده/ دیگر چیزی برای از دست دادن ندارند

ماهاتیر محمد: هدف گروه اقتصادی جدید آمریکا، انزوای چین است

گوگل قابلیت نظارت بر کیفیت خواب و تنفس افراد را به دستگاه‌های اندرویدی اضافه می‌کند

آنر 70 پرو با تراشه Dimensity 8000 و 12 گیگابایت رم در Geekbench فهرست شد

سامسونگ شدت تاخوردگی نمایشگر گلکسی زد فولد 4 را کاهش می‌دهد

فعالیت دوباره پارک آبی آزادگان و مجموعه ورزشی صدف| دریافت شهریه ورزشی بیشتر از نرخ مصوب را به 137 گزارش کنید

رئیس سازمان نظام مهندسی: قدرت لازم برای توقف پروژه های نا ایمن را نداریم!

شاخص کل با افت 11هزار واحدی معاملات را به پایان برد

چرا اقتصاد چین جهانی شده است؟

رئیس سازمان توسعه تجارت: برنامه قطعی برای تخصیص ارز واردات آیفون به واردات خودرو وجود ندارد

مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی گیلان بر انجام بازرسی های پیشگیرانه تاکید کرد

مدیر کل تعاون، کار و رفاه اجتماعی خراسان شمالی: روابط عمومی‌ها سربازان جهاد تبیین هستند

سرپرست دفتر ترویج، آموزش و تحقیقات تعاونی‌های وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی منصوب شد

مدیرکل پشتیبانی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی منصوب شد

تشییع پیکر دو شهید گمنام در منطقه 14

در «ماخونیک» چای خوردن و سیگار کشیدن گناه است

اختلاف الجزیره با رویترز بر سر خبری درباره ایران

آمریکا: از حملات مسلحانه علیه طالبان حمایت نمی‌کنیم

ترامپ: تیراندازی تگزاس دلیلی برای مسلح شدن است نه خلع سلاح

جانبداری توییتر از صهیونیست‌ها پس از پیام مقتدی صدر

وزیر جهاد کشاورزی: تا پایان طرح مردمی سازی یارانه‌ها از تولید حمایت می‌کنیم

رئیس اتحادیه طلا: بعید است قیمت سکه از 14میلیون تومان بالاتر برود اما شاید هم رفت!

پایان رانت و سوداگری با عرضه خودرو در بورس

فائو اعلام کرد: جایگاه مهم ایران در تولید 20 محصول کشاورزی در جهان

حرکت صعودی قیمت طلا و سکه در بازار

جراحی اقتصادی مراحل تکمیلی خود را طی کند/ضرورت رفع مشکلات گام اول مردمی سازی یارانه‌ها

بازنشستگان بخوانند/ نامه رییس کمیسیون اقتصادی مجلس به رییس‌جمهور درباره حقوق بازنشستگان

نامه رییس کمیسیون اقتصادی مجلس به رییس‌جمهور درباره حقوق بازنشستگان

وزیر صنایع سوریه: هماهنگی تهران-دمشق برای غلبه بر تحریم‌ها ضروری است

مالک متروپل آبادان با فرزند محسن رضایی ارتباط داشت؟

بحران اقتصادی انگلیس گریبانگیر بی‌بی‌سی شد؛ 1000 نفر اخراج می شوند

راز رشد اقتصادی مالزی در چیست؟/ نسخه صوتی «معمای توسعه» منتشر شد

آرد کافی برای نانوایی‌های استان اردبیل تامین می‌شود

پلمب 57 انبار احتکار کالاهای اساسی در 48 ساعت

پلمب 57 انبار احتکار کالاهای اساسی در 48 ساعت/ بازرسی 2619 مرکز توزیع

حل مشکل بازار اجاره با تصویب اجاره‌داری حرفه‌ای/ آمادگی بخش خصوصی برای ساخت مسکن استیجاری

لزوم رفع ناامنی اماکن پرخطر از مسیر قانونی و حقوقی/وجود 59 ساختمان ناایمن در منطقه 8

نرخ نوسازی متغیر بالأخره به سرفیس لپ‌ تاپ استودیو اضافه شد

ساعت هوشمند امیزفیت T-Rex 2 با نمایشگر AMOLED و شارژدهی 24 روزه معرفی شد

حیات پس از مرگ برای چشم انسان: دانشمندان چشمان فرد اهداکننده عضو را احیا کردند

ظاهراً اینتل قصد دارد پردازنده‌های نسل سیزدهمی Raptor Lake را در اکتبر امسال معرفی کند

چهارمین جشنواره توت محله کن برگزار می‌شود