ایرانیان جهان

آخرين مطالب

حکایت آب گل آلود و تئوری‌های توطئه اخبار ایران

حکایت آب گل آلود و تئوری‌های توطئه
  بزرگنمايي:

ایرانیان جهان - دیپلماسی ایرانی /متن پیش رو در دیپلماسی ایرانی منتشر شده و انتشار آن به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست
مهدی تدینی/ محال است! محال است بتوان بدون اندیشه‌ای پالوده به جایگاهی بالاتر دست یافت. اندیشه و اندیشه‌ورزی اگر پالوده نشود، فرد و جامعه و هر گروهی در جا خواهد زد. البته نکتۀ بسیار مهم در این‌جا این است که واژۀ «پالوده» و «پالودگی» اصلاً معنایی معنوی، متافیزیکی و الهیاتی ندارد. در این‌جا «پالودگی» به معنای زدودن ناراستی‌ها و عیب‌هاست؛ زدودن کژاندیشی‌هاست. به همین دلیل است باید مراقب اندیشه و اندیشیدن بود. هر گروهی ــ هر گروه با هر گرایشی! ــ اگر می‌خواهد موفق باشد یا به جایگاهی برتر از آنچه دارد دست یابد یا دست‌کم از زوال و نابودی خود جلوگیری کند، باید اندیشه و اندیشه‌ورزی‌اش را پالایش کند. از همین منظر هر آدم عاقلی باید از افتادن اندیشه در چاله‌های ایدئولوژیک جلوگیری کند و شک نکنید اگر کسی در این باره هشدار می‌دهد، فردی دلسوز و نیک‌خواه است.
یکی از الگوهای اندیشه که می‌توان آن را یکی از «بیماری‌های اندیشه‌ورزی» نامید، «تئوری‌های توطئه» است. بارها در این باره صحبت کرده‌ایم و در این نوشتار به نکتۀ دیگری برای مصونیت بیش‌تر در برابر تئوری‌های توطئه اشاره می‌کنم. تئوری‌های توطئه یکی از آفت‌های بدخیم اندیشه‌ورزی است و عموماً هم اندیشه و شناخت عوام را آلوده می‌کند، اما به همان میزان در خواص و تحصیل‌کردگان هم نفوذ دارد؛ نشان به آن نشانی که برخی از ایدئولوگ‌های بزرگِ تئوری‌های توطئه تحصیل‌کرده و فرهیخته بودند. دربارۀ کارکرد و دلیل جذابیت و نفوذ تئوری‌های توطئه پیش‌تر صحبت کرده‌ام و از آن می‌گذرم و پرسش این‌جاست که چگونه می‌توان و باید در برابر یک تئوری توطئۀ جذاب و گیرا مقاومت کرد؟
بیایید ابتدا تئوری‌های توطئه را به ساده‌ترین صورت‌بندیِ نهفته در همۀ آنها درآوریم. تئوری توطئه می‌گوید: «فریب چشمانتان را نخورید، علت و معلولی که در یک رخداد می‌بینید و ادعا می‌شود وجود دارد، دروغ است! علت و معلولی ناپیدا و مخفی ــ به عبارتی توطئه‌ای ــ با سناریونویسی مشخصی در پس این رخداد نهفته است.»
پس تئوری توطئه حول محور «نفع» شکل یافته است: «نفع کسانی در این بوده است که چنین رخدادی به وقوع بپیوندند.» به همین دلیل مدافعان تئوری‌های توطئه به جای این‌که تلاش کنند نشان دهند آن توطئه‌گرانِ ذی‌نفع «چگونه فلان رخداد را رقم زده‌اند»، دائم نشان می‌دهند که آن توطئه‌گران «چه سودی از رخداد می‌برند».
بگذارید با مثال توضیح دهم (مثالی که تعمداً آن را از جایی دور می‌آورم تا موضع‌گیری ایجاد نکند). چند هفته پس از آن‌که هیتلر در آلمان به قدرت رسید، شبی از شب‌ها مجلس آلمان آتش گرفت. شعله‌هایی که از سقف مجلس زبانه می‌کشید آسمان شب را روشن کرده بود. همان شب جوانکی هلندی و کمونیست به عنوان عامل این کار بازداشت و با سروصدا و تبلیغات فراوان محاکمه شد. هیتلر به این بهانه که کمونیست‌ها پشت این رخداد بودند به سرکوب کمونیست‌ها شدت بخشید. هیچ‌گاه مشخص نشد آیا این آتش‌سوزی واقعاً کار آن جوان بوده است یا نه، اما از همان اول این تئوری توطئه مطرح شد که این آتش‌سوزی کار خود نازی‌ها بوده است تا به بهانۀ آن سرکوب را شدت بخشند. دلایل متعددی هم ارائه می‌شد، اما دلیل اصلی همین بود که حکومت این رخداد را دستاویزی برای سرکوب مخالفان قرار داد. در یک کلام: کی سود برد؟ هیتلر! پس همان کسی که سود برده است خودش هم این سناریو را نوشته است!
با همۀ این مقدمات به حرف اصلی می‌رسم. ابطال تئوری‌های توطئه سخت است، همان‌قدر که اثبات آنها سخت است. اما یک نکته را می‌توان به عنوان «ترمزی مطمئن» در مسیر سقوط به درۀ تئوری‌های توطئه در نظر داشت. این‌که کسانی از یک رخدادی نهایت بهره‌برداری را بکنند، دلیل بر این نمی‌شود که خود آن را طراحی کرده باشند. ممکن است ــ و بسیار محتمل است ــ آنها پس از رخداد با شم تیزِ منفعت‌طلبانۀ خود وارد گود شده باشند و با امکاناتی که در اختیار دارند نهایت بهره‌برداری را از آن کرده باشند؛ و اتفاقاً این کاری است که هر فرد، گروه و جریانی ممکن است در روند رخدادها انجام دهد! بنابراین یک «تمایز» مهم را باید لحاظ کرد: نفع‌برنده الزاماً عامل نیست! بلکه ممکن است کوشیده باشد از رخدادی که خود بانی‌اش نبوده است بهره برد. یعنی کسی که از آب گلالود ماهی می‌گیرد، الزاماً خود نیز آب را گلالود نکرده است! اما وجه گمراه‌کنندۀ تئوری‌های توطئه همین است که می‌خواهد این تمایز را لاپوشانی کند.
در نهایت بگویم: هدف انکار هر گونه تئوری توطئه نیست، بلکه می‌خواهیم از پذیرش عجولانۀ آن جلوگیری کنیم.

لینک کوتاه:
https://www.iranianejahan.ir/Fa/News/249956/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

سرمقاله خراسان/ بدون نفت چه کنیم؟

سرمقاله وطن امروز/ اتمام کاداستر زیرساخت اصلی هویت‌سازی و توسعه سند رسمی

سرمقاله جام جم/ عزم جدی برای در هم شکستن ساختارهای فسادزا

فنلاند: احتمال گسترش جنگ به اروپا وجود دارد

یورش شبانه نظامیان صهیونیست به شرق رام الله

افشای تلاش «موساد» برای جاسوسی از رهبران مقاومت فلسطین در ترکیه

اشغال خانه یک فلسطینی توسط نخست وزیر جدید رژیم صهیونیستی

حشد شعبی یکی از بارزترین عوامل جنایت اسپایکر را بازداشت کرد

روسیه از چندین توافق با شورای اروپا خارج شد

متقاضیان نهضت مسکن آورده نیاورند حذف می‌شوند

بورس صعود می‌کند یا سقوط؟

تذکر جدی رئیس سازمان استاندارد به خودروسازان

بازگشت دلار از سفر دوحه

پول‌های بورسی در بازار مسکن

بیت کوین همچنان در کانال 19 هزار دلاری

رشد دو برابری تولید گاز طبیعی ایران نسبت به متوسط جهانی

چگونه اقامتی ارزان در لوکس‌ترین هتل‌های شمال داشته باشیم؟

توقیف 77 هواپیمای روسیه در دیگر کشور‌ها

اولیانوف پس از سفر علی باقری به مسکو: علی‌رغم تمام دشواری‌ها، توافق هسته‌ای همچنان قابل اجراست

منطقه ویژه اقتصادی تاکستان از رویا تا واقعیت

صادرات 85 میلیون دلاری کالا تاامکان تحقق رشد بیش ازهفت درصدی اقتصاد قم

امیرعبداللهیان: باقری با من هماهنگ است!

عباس عبدی: آنچه دولت در خرداد انجام داد، اصلاح اقتصادی نیست

برگزاری همایش تجاری ترکمنستان و ویتنام

کشوری که در آن هیچ خبر خوبی وجود ندارد !

اخذ عادلانه‌تر مالیات و ارتقاء شفافیت اقتصادی در کشور با راه‌اندازی سامانه مؤدیان

افزایش 40 درصدی سرمایه‌گذاری در منطقه ویژه پارس در سال 1400/ عظمت صنعتی ایران در عسلویه

هدف اصلی آمریکا از تحریم، اقتصاد ایران است

هدر رفت منابع ارزی کشور در غیبت نظارت

رکورد شکنی بایدن در افت مقبولیت نزد آمریکایی ها

کنترل قیمت‌ها در سراسر کشور به صورت قوی‌تر

چرا هوشمندسازی نظام مالیاتی به نفع مردم است

امکان خرید قطعات تا سقف 100 میلیون تومان برای تاکسیرانان؛ به‌زودی/برای اجرای عدالت سامانه‌های نظارتی هوشمند می‌شوند

تکلیف افزایش تعداد مسافران تاکسی هنوزمشخص نیست/تخلف تاکسی‌ها برای اخذ کرایه اضافی دوران کرونایی

اکران دستاوردها و اقدامات اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار در نمایشگاه توانمندی‌های مدیریت شهری

راهکارهای استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی در پایتخت

حفظ آرامش و حضور در فضاهای باز

رونق بازار مسکن پس از یک سال رکود/ زمان بازی برد-برد با نفت ایران

آیا پیاده‌سازی سیستم فیلترینگ باعث اختلالات اینترنتی شده است؟

درون کلاه پهلوی از دموکراسی خبری نیست

مرگ تلخ چهار پناهجو در تگزاس

اردوغان: ارتش ترکیه یکی از قوی‌ترین ارتش‌های جهان خواهد شد

حباب سکه از یک میلیون تومان فراتر رفت

وعده وزیر صمت در مورد واردات خودرو

لغو تحریم‌ های اقتصادی اولویت ایران در مذاکرات دوحه

فارن پالیسی: افکار عمومی چین در مورد زمامداری شی چه احساسی دارند؟

چگونه پوتین به رهبری امپریالیست مبدل شد؟

سازمان ملل چشمانش را به روی نقض حقوق بشر در افغانستان بسته است

حاکم بیمار یا جنگجوی منفور؟

فنلاند: قوانین‌مان را برای جلب رضایت ترکیه تغییر نمی‌دهیم