ایرانیان جهان

آخرين مطالب

حکایت آب گل آلود و تئوری‌های توطئه اخبار ایران

حکایت آب گل آلود و تئوری‌های توطئه
  بزرگنمايي:

ایرانیان جهان - دیپلماسی ایرانی /متن پیش رو در دیپلماسی ایرانی منتشر شده و انتشار آن به معنای تایید تمام یا بخشی از آن نیست
مهدی تدینی/ محال است! محال است بتوان بدون اندیشه‌ای پالوده به جایگاهی بالاتر دست یافت. اندیشه و اندیشه‌ورزی اگر پالوده نشود، فرد و جامعه و هر گروهی در جا خواهد زد. البته نکتۀ بسیار مهم در این‌جا این است که واژۀ «پالوده» و «پالودگی» اصلاً معنایی معنوی، متافیزیکی و الهیاتی ندارد. در این‌جا «پالودگی» به معنای زدودن ناراستی‌ها و عیب‌هاست؛ زدودن کژاندیشی‌هاست. به همین دلیل است باید مراقب اندیشه و اندیشیدن بود. هر گروهی ــ هر گروه با هر گرایشی! ــ اگر می‌خواهد موفق باشد یا به جایگاهی برتر از آنچه دارد دست یابد یا دست‌کم از زوال و نابودی خود جلوگیری کند، باید اندیشه و اندیشه‌ورزی‌اش را پالایش کند. از همین منظر هر آدم عاقلی باید از افتادن اندیشه در چاله‌های ایدئولوژیک جلوگیری کند و شک نکنید اگر کسی در این باره هشدار می‌دهد، فردی دلسوز و نیک‌خواه است.
یکی از الگوهای اندیشه که می‌توان آن را یکی از «بیماری‌های اندیشه‌ورزی» نامید، «تئوری‌های توطئه» است. بارها در این باره صحبت کرده‌ایم و در این نوشتار به نکتۀ دیگری برای مصونیت بیش‌تر در برابر تئوری‌های توطئه اشاره می‌کنم. تئوری‌های توطئه یکی از آفت‌های بدخیم اندیشه‌ورزی است و عموماً هم اندیشه و شناخت عوام را آلوده می‌کند، اما به همان میزان در خواص و تحصیل‌کردگان هم نفوذ دارد؛ نشان به آن نشانی که برخی از ایدئولوگ‌های بزرگِ تئوری‌های توطئه تحصیل‌کرده و فرهیخته بودند. دربارۀ کارکرد و دلیل جذابیت و نفوذ تئوری‌های توطئه پیش‌تر صحبت کرده‌ام و از آن می‌گذرم و پرسش این‌جاست که چگونه می‌توان و باید در برابر یک تئوری توطئۀ جذاب و گیرا مقاومت کرد؟
بیایید ابتدا تئوری‌های توطئه را به ساده‌ترین صورت‌بندیِ نهفته در همۀ آنها درآوریم. تئوری توطئه می‌گوید: «فریب چشمانتان را نخورید، علت و معلولی که در یک رخداد می‌بینید و ادعا می‌شود وجود دارد، دروغ است! علت و معلولی ناپیدا و مخفی ــ به عبارتی توطئه‌ای ــ با سناریونویسی مشخصی در پس این رخداد نهفته است.»
پس تئوری توطئه حول محور «نفع» شکل یافته است: «نفع کسانی در این بوده است که چنین رخدادی به وقوع بپیوندند.» به همین دلیل مدافعان تئوری‌های توطئه به جای این‌که تلاش کنند نشان دهند آن توطئه‌گرانِ ذی‌نفع «چگونه فلان رخداد را رقم زده‌اند»، دائم نشان می‌دهند که آن توطئه‌گران «چه سودی از رخداد می‌برند».
بگذارید با مثال توضیح دهم (مثالی که تعمداً آن را از جایی دور می‌آورم تا موضع‌گیری ایجاد نکند). چند هفته پس از آن‌که هیتلر در آلمان به قدرت رسید، شبی از شب‌ها مجلس آلمان آتش گرفت. شعله‌هایی که از سقف مجلس زبانه می‌کشید آسمان شب را روشن کرده بود. همان شب جوانکی هلندی و کمونیست به عنوان عامل این کار بازداشت و با سروصدا و تبلیغات فراوان محاکمه شد. هیتلر به این بهانه که کمونیست‌ها پشت این رخداد بودند به سرکوب کمونیست‌ها شدت بخشید. هیچ‌گاه مشخص نشد آیا این آتش‌سوزی واقعاً کار آن جوان بوده است یا نه، اما از همان اول این تئوری توطئه مطرح شد که این آتش‌سوزی کار خود نازی‌ها بوده است تا به بهانۀ آن سرکوب را شدت بخشند. دلایل متعددی هم ارائه می‌شد، اما دلیل اصلی همین بود که حکومت این رخداد را دستاویزی برای سرکوب مخالفان قرار داد. در یک کلام: کی سود برد؟ هیتلر! پس همان کسی که سود برده است خودش هم این سناریو را نوشته است!
با همۀ این مقدمات به حرف اصلی می‌رسم. ابطال تئوری‌های توطئه سخت است، همان‌قدر که اثبات آنها سخت است. اما یک نکته را می‌توان به عنوان «ترمزی مطمئن» در مسیر سقوط به درۀ تئوری‌های توطئه در نظر داشت. این‌که کسانی از یک رخدادی نهایت بهره‌برداری را بکنند، دلیل بر این نمی‌شود که خود آن را طراحی کرده باشند. ممکن است ــ و بسیار محتمل است ــ آنها پس از رخداد با شم تیزِ منفعت‌طلبانۀ خود وارد گود شده باشند و با امکاناتی که در اختیار دارند نهایت بهره‌برداری را از آن کرده باشند؛ و اتفاقاً این کاری است که هر فرد، گروه و جریانی ممکن است در روند رخدادها انجام دهد! بنابراین یک «تمایز» مهم را باید لحاظ کرد: نفع‌برنده الزاماً عامل نیست! بلکه ممکن است کوشیده باشد از رخدادی که خود بانی‌اش نبوده است بهره برد. یعنی کسی که از آب گلالود ماهی می‌گیرد، الزاماً خود نیز آب را گلالود نکرده است! اما وجه گمراه‌کنندۀ تئوری‌های توطئه همین است که می‌خواهد این تمایز را لاپوشانی کند.
در نهایت بگویم: هدف انکار هر گونه تئوری توطئه نیست، بلکه می‌خواهیم از پذیرش عجولانۀ آن جلوگیری کنیم.

لینک کوتاه:
https://www.iranianejahan.ir/Fa/News/249956/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

ممنوعیت تردد مسافری در مرز چذابه همچنان به قوت خود باقی است

تجارت فردا: دورنمای اقتصاد امیدوارکننده است

مبارزه قاطع با نجومی‌بگیران معطل انتشار دریافتی همه مدیران

پوتین: در زمینه رابطه با آمریکا در مسیر درستی قرار داریم

تعلیق آزمایش یک موشک فراصوت آمریکا به‌خاطر نقایص فنی

بی اعتنایی به کنگره برای دستیار ترامپ گران تمام شد

بازگشت ملکه انگلیس به قلعه ویندزور

تهدید باند آدم ربایان در هائیتی به کشتن گروگان هایش

باربادوس ملکه انگلیس را کنار زد

2 کشته و زخمی بر اثر تیراندازی بازیگر مشهور هالیوود

حمایت بایدن از تایوان با چاشنی خودشیفتگی!

چراغ سبز پوتین به طالبان

لوازم خانگی قاچاق گران شد

فروش ابزارهای هک به چین و روسیه ممنوع شد

صعود نفت تا کجا ادامه خواهد یافت؟

با عجیب‌ترین کوسه‌های جهان آشنا شوید؛ از کوسه‌ بدون پوست تا غول تک چشم

سریع‌ترین حیوانات جهان کدامند؟

پیش بینی افزایش پنج میلیارد دلاری صادرات

سرانه مصرف بنزین ایران، 3 برابر پرجمعیت‌ترین کشور جهان

شمالگان می‌تواند به تله اکولوژیکی برای حیوانات مهاجر تبدیل شود

پزشکیان: باید FATF داخلی درست شود

روز شانس خانه‌اولی‌ها؟

مخبر: کمبود واکسن کرونا در کشور وجود ندارد

حمله تروریستی به اتوبوس نظامیان در دمشق

یا آزادی یا شهادت؛ اعتصاب غذای اسیر فلسطینی از 90 روز فراتر رفت

پاره کردن تابلوهای چندین‌ آموزشگاه‌ به‌خاطر داشتن تصویر زن توسط طالبان

فروش جنگ افزارهای انگلیسی به عربستان زیر تیغ انتقادها

متهم پرونده قتل قانون‌گذار انگلیسی به عضویت در داعش اعتراف کرد

جزئیات تازه سنت‌کام از حمله به پایگاه آمریکایی «التنف»

پنتاگون: موشک‌های جدید یمنی‌ها توان گریز از تجهیزات دفاعی آمریکایی را دارند

ادامه اعتراضات عراقی‌ها به نتایج انتخابات پارلمانی

انعقاد قرارداد موشکی بین انگلیس و اوکراین

شروط جدید عربستان برای عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی

سمیر جعجع بابت حوادث بیروت احضار شد

شبکه اجتماعی ترامپ نیامده هک شد!

پوتین: ما حزب‌الله را یک جریان سیاسی مهم در لبنان می‌دانیم

کارگران هفت‌تپه تحت‌ پوشش بیمه تکمیلی قرار می‌گیرند

تورم 666 درصدی خودرو از 96 تا 1400

ثبت‌نام بیش از 77 هزار متقاضی مسکن در طرح جهش تولید مسکن از دیروز

ریز و درشت ماجرای پلمب بورس

تحریم‌های جدید آمریکا؛ رمزارزداران ایرانی نگران باشند؟

فروش لوازم خانگی قاچاق در بازار و فضای مجازی مثل آبِ خوردن!

آیا ممکن است جهان ما در آزمایشگاه درست شده باشد؟

برخی افراد ممکن است ازنظر ژنتیکی دربرابر کووید 19 مقاوم باشند

راز بهتر دویدن؟ حواستان را پرت کنید!

اجرای طرح‌ واکسیناسیون با همکاری ستاد مدیریت بحران منطقه

جلسه شهردار تهران با روسای پلیس‌ تخصصی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ

آیین بهره برداری از طرح های خدمات شهری منطقه 21

ریزش سنگ در محورهای مواصلاتی مازندران/ احتمال ریزش مجدد

امیری‌فر: احمدی‌نژاد عطش دیده‌شدن دارد