ایرانیان جهان - فرهیختگان /متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
سیدمهدی طالبی| دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا از جنگهای کشورش در غرب آسیا انتقاد میکرد؛ اما پس از دو رئیسجمهور فاصله از «جورج بوش»، رئیسجمهور اسبق این کشور و عامل این جنگها، به چنین جنگهایی بازگشت. ترامپ درباره یکی از مهمترین مسائل در آمریکای معاصر رفتاری عمیقاً فریبکارانه داشته و حسابش با موارد دیگر مشخص است. سخنان و مواضع او قابلاتکا نبوده و مانورهای سیاسی و ترفندهای تحمیل به حساب میآیند. ترامپ با چنین ویژگیای، روز جمعه در توییتی نیمهبلند، به مواردی اشاره کرده و ادعا کرد آنها بخشی از توافق با ایران هستند.علیرغم برخی ادعاها، حتی اگر متن وی مبنا قرار گیرد، در داخل خود دارای ابهامات و تناقضات زیادی است؛ او بهگونهای صحبت کرده که گویی توافق نهایی شده؛ اما آن را منوط به جلسهای خاص میکند که در شرف برگزاریاش است. رئیسجمهور آمریکا در متن خود ادعا کرده که تنگه هرمز بدون عوارض و بهصورت فوری باز میشود، محاصره دریایی آمریکا علیه ایران رفع شده و تلاش خواهد شد اورانیوم غنی شده ایران که در تأسیسات هستهای بر اثر بمباران محبوس شدهاند، از زیرزمین خارج و نابود شوند. این سخنان برای اولینبار توسط «پیت هگست»، وزیر جنگ آمریکا رد شد که تأکید کرد محاصره دریایی همچنان برقرار است. «اسماعیل بقایی»، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران در واکنش به توییت ترامپ اعلام کرد که در برابر ایران زبان «باید» به کار نمیآید، تفاهم همچنان نهایی نشده و فعلاً باتوجهبه اولویت داشتن پایان جنگ، خبری از مذاکرات در حوزه هستهای نیست.قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا نیز در بیانیهای اعلام کرد «کلیه کشتیها، شناورهای تجاری و نفتکشها صرفاً ملزم به تردد از مسیرهای تعیینشده و اخذ مجوز از نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هستند» و در صورت «اقدام شناورهای نظامی جهت مداخله در مدیریت تنگه هرمز یا ایجاد اختلال در تردد» این شناورها مورد هدف قرار خواهند گرفت.
نکات
1- ایران بارها اعلام کرده تنگه هرمز را بهصورت کامل مسدود نمیکند، بلکه بر آن کنترل هوشمند اعمال میکند که بر این مبنا عبور و مرور کشتیهای مرتبط با دشمن متوقف میشود و دیگران آزاد خواهند بود.آنچه باعث مسدود شدن تنگه هرمز شد، وقوع جنگ بود و ایران به این مسئله به عنوان عامل اصلی انسداد اشاره داشت. ایران همچنان طبق اصول سنتی، از کشتیها «عوارض عبور» دریافت نمیکند، اما حتماً از آنها «عوارض تأمین امنیت» و هزینههای ارائه خدمات دریافت خواهد شد. ایران خود یکی از استفادهکنندگان از تنگه هرمز است و تداوم استفاده از این تنگه یک اهرم و مزیت در دستان تهران است نه آنکه برای مدتی طولانی مسدود بماند. طی روزهای اخیر با خوابیدن التهابات، روزانه 20 الی 30 کشتی از تنگه عبور کردهاند که تقریباً معادل یکپنجم یا یکچهارم زمان پیش از جنگ است. ازسویدیگر انجام و یا تسهیل امور اداری کشتیهای عبوری هر کشور، منوط به تسهیل امور تجاری ایران در آن خواهد بود. ادعای ترامپ درباره گشایش فوری و بدون عوارض تنگه هرمز، تقلب در نقل و توصیف حقیقت است.ایران راهبرد کلی خود را تغییر داده و بهشدت بر جنوب تمرکز خواهد داشت که محور اصلی آن، ادامه کنترل هوشمند تنگه هرمز در هر شرایطی است.
2- هدف ترامپ سوق دادن دولتهای عربی منطقه به طرح موسوم به «صلح ابراهیم» است. او قصد دارد این اقدام را در حواشی توافق با ایران پیش ببرد. برخی دولتهای عربی با مشاهده زیانهای جنگ رمضان خواهان تسریع در توافق میان تهران و واشنگتن هستند و رئیسجمهور آمریکا میکوشد در ازای قبول این درخواست، آنها نیز درخواست وی برای پیوستن به عادیسازی را بپذیرند. این قضیه در درون خود مسائل دیگری نیز دارد. پیش از جنگ اینگونه تحلیل میشد که در صورت پیروزی آمریکا، قطار عادیسازی در منطقه به حرکت در میآید. بااینحال جنگ چنین نتیجهای نداشت و کشورهای هدف عادیسازی ضمن مواجهه با حملات نظامی در طول جنگ، در دوره آتشبس نیز شاهد تداوم حملات و تهدید به ضربات سنگینتر در صورت وقوع دور دیگری از جنگ شدند.پس از جنگ، ادراکی از پیروزی آمریکا شکل نگرفت تا حرکت به سمت عادیسازی خودبهخود رخ دهد؛ اما ازآنجاکه این موضوع شاخصی درباره تعیین طرف پیروز جنگ بود، ترامپ میخواهد آن را به شکل مصنوعی دستکاری کرده و به پیش ببرد. نماد این دستکاری مصنوعی، تهدید دولتهای منطقه توسط ترامپ برای پیوستن به عادیسازی است.باید توجه داشت یکی از اهداف کلان آمریکا برای تضعیف یا ساقطسازی نظام سیاسی ایران و تجزیه کشور، کاهش توجه خود به منطقه و سپردن زمام امور به رژیم صهیونیستی است. ایران نه سقوط کرد و نه تجزیه شد و حتی اگر ضرباتی خورده، ضربات سنگینی به دشمن وارد ساخته که درپی آن نه آمریکا میتواند بهصورت یکجانبه اعلام کاهش توجه به منطقه کند و نه فضایی برای کنترل امور توسط تلآویو وجود دارد. در شرایطی که هیچ شناور آمریکایی در خلیجفارس فعالیت نمیکند، تنگه هرمز در تسلط ایران قرار دارد و سایه تهدیدمحور مقاومت بالای سر دشمن است، صحبت از سپردن امور به رژیم صهیونیستی برای جایگزینی با آمریکا امری معقول نیست. ترامپ میداند اگر بخواهد این امر بسیار نامعقول را به طرفهای مختلف تحمیل کند، راهی جز تهدید ندارد. رئیسجمهور آمریکا در اظهارنظر درباره توافق با ایران، قصد دارد دولتهای عربی را تحتفشار قرار دهد تا هرچه سریعتر تصمیمشان درباره عادیسازی را بگیرند. دولتهای عربی به دلیل میانجیگری پاکستان، از مفاد و روند کلی مذاکرات باخبرند و ترامپ قصد دارد با مانورهای سیاسی و غیرقابلپیشبینی نشان دادن خود، احساس اشراف دولتهای عربی بر مذاکرات را از بین برده و آنها را به سمت پیوستن به صلح ابراهیم سوق دهد.ترامپ در طول جنگ بارها درباره توافق و بازگشایی هرمز دروغ گفت. او یک بار گفت هرمز باز است و کشتیها باید عبور کنند؛ اما آنهایی که تن به عبور دادند، متوقف شدند. رئیسجمهور آمریکا با این گفتار درمانیها درپی سروسامان بخشیدن به اقتصاد جهانی است تا بتواند گزینه نظامی را حفظ کند، زیرا تزلزل در بازارهای اقتصادی و افزایش نرخ بهره، با اثرگذاری بر نرخ بازگشت سررسیدهای اوراق قرضه، به اقتصاد آمریکا فشار زیادی وارد کرده و ترمز ماشین نظامی واشنگتن را میکشد.
دلیل تأکید ترامپ بر ممنوعیت ساخت سلاح هستهای توسط ایران چیست؟
آمریکاییها از تأکید بر تحمیل شرط عدم ساخت سلاح هستهای توسط ایران در قالب یک توافق، اهداف خاصی را پیگیری میکنند.
بازار ![]()
1- آمریکا میخواهد القا کند ایران درپی ساخت سلاح هستهای بوده و با فشارهای این کشور منصرف شده است. آمدن این شرط روی کاغذ، چنین برداشتی ایجاد میکند.
2- این تعهد بعدها قابل گسترش بوده و میتوان با تفسیر، در برابر فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران اخلال ایجاد کرد. آمریکا بعدها میتواند با تفسیرهای جدید در حوزه هستهای، اعلام کند غنیسازی مستقل اورانیوم توسط کشورها به منزله تلاش برای ساخت سلاح هستهای است و با جمعآوری چند امضا از دولتها درباره آن، بار دیگر ایران را تحتفشار قرار دهد.
3- کشورها به طور کلی نباید به سمت ساخت سلاح هستهای بروند و تبدیل آن به شرطی جداگانه و در قالب توافق، امری است که هدفی دیگر دارد. در شرایطی که رژیم صهیونیستی در منطقه دارای سلاح هستهای است، قبولاندن این شرط به ایران در قالب توافق به این معنی است که تلآویو در غرب آسیا به طور رسمی دارای انحصار هستهای خواهد بود.
تأیید و رد ایران در هر مذاکره
برای مذاکره میان ایران و آمریکا حوزههای مختلفی وجود دارد که نسبت آنها با گفتوگوهای کنونی و آتی مشخص است.
1- موشکی
ایران به طور کامل موشکی را خارج از مذاکرات میداند و هیچگونه صحبتی درباره آن صورت نمیگیرد. موشکی نیروی اصلی ایران در نبرد با دشمن بود و تهران به برد 2000 تا 2500 کیلومتر برای شلیک از عمق خاک خود به دورترین نقطه استقرار دشمن در منطقه، یعنی فلسطین اشغالی نیاز دارد.
2- نفوذ منطقهای
مقاومت در دفاع از ایران اهمیت بالایی داشت. آمریکا به همراه رژیم صهیونیستی و کمک متحدان منطقهای خود به ایران حمله کرد و قاعدتاً تهران در برابر چنین نیروی بزرگی نیازمند متحدانی است. وجود گزینه مسدودکردن بابالمندب توسط یمن، سپردن وظیفه حمله به فلسطین اشغالی به مقاومت لبنان طی جنگ رمضان و حملات گروههای مقاومت عراقی به دولتهای عربی حاشیه جنوبی خلیجفارس، تأثیر شگرفی بر صحنه نبرد داشتند. ورود مقاومت به جنگ باعث گسترده شدن محیط نبرد شد بهگونهای که دشمن امکان بمباران تمام صحنه نبرد را نداشت. یمن بمباران نشد، لبنان در طول جنگ مؤثر بمباران نشد و تنها بعد از توافق بود که با یک عملیات سنگین روبهرو گشت. در این مدت گروههای عراقی نیز تا حد زیادی ایمن ماندند.
3- هستهای
اصل حقوق ایران در هستهای مانند «حق غنیسازی» قابلمعامله نیست. ایران هیچگاه نمیپذیرد که از حق خود محروم شود. در موضوعات فرعی هستهای نیز بدعتی قبول نخواهد شد. تلاش برای خارجکردن مواد از ایران بدعت است.
4- اقتصادی
ایران فشار اقتصادی را از نظامی جدا ندانسته و آن را هم ضلعی از جنگ میداند؛ پس بر فرض ادامه تحریمها و محاصره، توافقی وجود ندارد. رهبر معظم انقلاب در یکی از پیامهای خود به مردم، از آتشبس کنونی به «سکوت نظامی» یاد کردند که نگاه تهران را به مقوله کلان نبرد نشان میدهد. بدون رفع حصر اقتصادی و انتفاع مردم ایران از مواهب آن، توافقی شکل نمیگیرد.
اهداف توییت ترامپ
1- ترامپ درحال تست اعلام یکطرفه توافق است تا از این رهگذر، خواستههای خود را اعلام و آن را از طریق توییت و یا صحبت به ایران تحمیل کند. در این طراحی، ترامپ ناگهانی توافق را نهایی دانسته و بندهای توافق را منتشر میکند که ایران با برخی از این بندها مخالفت خواهد داشت. سپس ترامپ در صورتی که ایران از توافق خودداری کند، تهران را به جا زدن و غش در معامله متهم کرده درصدد تشدید فشارها برخواهد آمد.
2- ترامپ به طور مبهم اعلام کرد محاصره دریایی برداشته شده است؛ اما او به جای اشاره به محاصره دریایی ایران، گویی از کشتیهای متوقف شده در پشت تنگه هرمز که ایران آنها را متوقف کرده بود، خواست تا به مقاصد خود حرکت کنند. وزیر جنگ ترامپ پس از آن صراحتاً اعلام کرد محاصره دریایی ایران پابرجاست.