ایرانیان جهان - ایسنا / در حالیکه فشار کسری نقدینگی بر شبکه بانکی در هفتههای اخیر شدت گرفته، دهمین مرحله از حراج بانک مرکزی در خردادماه نشان داد که سیاستگذار پولی همچنان بر «کنترل سقف اعتبارات» اصرار دارد؛ چراکه از ۳۲۵ همت درخواست ثبت شده بانکها برای استقراض از بانک مرکزی، این بانک با ۱۳۰ همت آن موافقت کرد و ۱۹۵ همت آن رد شد.
بانک مرکزی در دهمین مرحله از عملیات بازار باز در سال جاری، با هدف مدیریت ذخایر مورد نیاز بانکها، مبلغ ۱۳۰ هزار میلیارد تومان را در قالب توافق بازخرید (Repo) به شبکه بانکی تزریق کرد. نکته قابل توجه در این حراج، حجم بالای تقاضای بانکها است؛ بهطوریکه بانکها برای دریافت این نقدینگی، سفارشهایی به ارزش بالغ بر ۳۲۵ هزار میلیارد تومان ثبت کرده بودند که نشاندهنده نیاز جدی شبکه بانکی به منابع کوتاهمدت است.
با وجود این حجم بالای تقاضا، بانک مرکزی با پذیرش حدود ۴۰ درصد از سفارشها، تلاش کرده ضمن پاسخ به نیاز بانکها از تزریق افسار گسیخته منابع جلوگیری کند، سیاستی که بانک همچنان روی آن پافشاری میکند تا مانع افزایش هرچه بیشتر نقدینگی شود.
عملیات بازار باز: مهمترین ابزار بانک مرکزی برای کنترل «پول» در اقتصاد است. فرض کنید بانکها به دلیل پرداخت وامهای زیاد، دچار کمبود نقدینگی میشوند. بانک مرکزی در «عملیات بازار باز»، به جای چاپ پول جدید، اوراق دولتی بانکها را برای مدت کوتاهی (مثلاً یک هفته) میخرد و در مقابل به آنها پول میدهد. این کار باعث میشود چرخ بانکها بچرخد، اما چون این پول در واقع یک «قرض موقت» است که بانک عامل باید در زمان سررسید پس بدهد، بانک مرکزی میتواند هر زمان که لازم باشد، حجم پول در بازار را کنترل و از تورم جلوگیری کند.
بانک مرکزی در این عملیات، نرخ سود توافق بازخرید را برای هفته گذشته ۲۳ درصد تعیین کرد. از آنجایی که در همین هفته ۱۳۰.۵ هزار میلیارد تومان از توافقهای بازخرید دورههای قبل سررسید و تسویه شد، میتوان اینگونه مطرح کرد که عملیات این هفته عملاً خنثی بوده و حجم نقدینگی کل در بازار نسبت به هفته گذشته تغییر معناداری نداشت. این رویکرد نشاندهنده سیاست انقباضی بانک مرکزی برای کنترل تورم و جلوگیری از رشد بیرویه پایه پولی است.
علاوه بر حراج هفتگی، گزارشها حاکی از آن است که بانکها در بازه ۱۲ تا ۱۸ خرداد، بهصورت روزانه نیز از مسیر «اعتبارگیری قاعدهمند» برای رفع کسریهای فوری خود استفاده کردهاند. در این سازوکار که نرخ سود آن ۲۴ درصد (سقف دالان نرخ سود) است، بانکها در طول هفته بهطور میانگین روزانه بین ۱ تا ۴ بانک به بانک مرکزی مراجعه کردهاند.
اعتبارگیری قاعدهمند: اگر بانکی در طول روز به صورت غیرمنتظره با کسری نقدینگی مواجه شود، بانک مرکزی درب صندوقی را به نام «اعتبارگیری قاعدهمند» باز گذاشته تا بانکها بتوانند با ارائه وثیقه (اوراق دولتی) و پذیرش نرخ سود مشخص (سقف دالان)، بهصورت آنی نقدینگی دریافت کنند. تفاوت اصلی آن با عملیات بازار باز در این است که بازار باز «هفتگی و برنامهریزی شده» است، اما اعتبارگیری قاعدهمند «روزانه و اضطراری» است.
طبق گزارش بانک مرکزی ارزش این اعتبارگیریهای روزانه، با نوسانی معین در بازه ۷۸۱ تا ۱۰۱۸ هزار میلیارد ریال قرار داشته است. بهنظر میرسد بانک مرکزی با استفاده همزمان از دو ابزار «عملیات بازار باز» و «اعتبارگیری قاعدهمند»، سعی دارد دمای بازار پول را در محدوده نرخ هدف (۲۳ تا ۲۴ درصد) ثابت نگه دارد تا از بروز هرگونه نوسان غیرمتعارف که میتواند به سایر بازارها از جمله بازار ارز و سرمایه سرایت کند، جلوگیری کند.
بازار
![]()