ایرانیان جهان - کشورهای بریکس با تکیه بر ظرفیتهای علمی و فناورانه خود در حوزههایی مانند هوش مصنوعی، انرژی پاک، فناوری کوانتومی، پزشکی و فضا دستاوردهای مهمی به دست آوردهاند.
به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از تیوی بریکس، همکاری علمی و فناورانه میان کشورهای بریکس در سالهای اخیر گسترش یافته و این گروه با برخورداری از ظرفیتهای متنوع در حوزههای علمی، صنعتی و فناوری در حال شکلگیری به عنوان یکی از مراکز مهم توسعه علم و فناوری در جهان است.
چین به یکی از قطبهای اصلی فناوری در این مجموعه تبدیل شده و هند نیز فعالیتهای علمی خود را بهویژه در حوزه فضا و فناوریهای مالی افزایش داده است. دیگر کشورهای عضو نیز با توجه به ظرفیتهای منطقهای خود در حوزههایی مانند انرژی، کشاورزی، پزشکی و نجوم رادیویی نقشآفرینی میکنند.
با وجود این ظرفیتها، کمبود منابع مالی، وابستگی برخی اقتصادها به منابع طبیعی و مهاجرت نیروی انسانی متخصص از جمله چالشهای پیش روی کشورهای بریکس محسوب میشود. در مقابل افزایش نوآوریها و استقبال شرکتها از فناوریهای پیشرفته از مهمترین مزیتهای این کشورهاست.
همکاریهای علمی میان اعضای بریکس نیز از طریق تفاهمنامههای همکاری، برنامههای مشترک و بیانیههای سالانه وزرای علوم، فناوری و نوآوری در حال توسعه است. این همکاریها میتواند زمینه تلفیق ظرفیتهای علمی کشورهای شرق و غرب و اجرای پروژههای مشترک در حوزههای راهبردی را فراهم کند.
چین؛ از هوش مصنوعی تا «خورشید مصنوعی»
اقتصاد چین در سالهای اخیر رشد پایدار خود را تا حد زیادی مدیون توسعه علم و فناوری بوده است. بر اساس گزارش خبرگزاری شینهوا، شریک رسانهای تیوی بریکس، تولید ناخالص داخلی چین در سال ۲۰۲۵ پنج درصد نسبت به سال قبل افزایش یافت و برای نخستین بار از ۱۴۰ تریلیون یوان عبور کرد.
نوسازی صنعتی از طریق رباتیک و اتوماسیون، توسعه زیرساختهای دیجیتال، حرکت به سمت اقتصاد کمکربن و هوش مصنوعی از مهمترین عوامل این روند عنوان شدهاند.
عابد امیری، کارشناس همکاریهای اقتصادی و فناورانه در بریکس و تحول دیجیتال، در گفتوگو با تیوی بریکس گفت: چین در حوزه هوش مصنوعی سرمایهگذاری گستردهای در مراکز تحقیقاتی، آزمایشگاههای ملی و آموزش نیروی متخصص انجام میدهد و این فناوری در شهرهای هوشمند، حملونقل، تولید صنعتی و خدمات مالی بهطور گسترده مورد استفاده قرار گرفته است.
چین همچنین یکی از بازیگران اصلی حوزه رایانش کوانتومی محسوب میشود. این کشور در سال ۲۰۲۵ نمونه اولیه رایانه کوانتومی ابررسانای «Zuchongzhi ۳.۰» را معرفی کرد که در انجام برخی محاسبات کوانتومی سرعتی یک کوادریلیون برابر بیشتر از قدرتمندترین ابررایانه جهان دارد.
از دیگر پروژههای راهبردی چین توسعه تأسیسات همجوشی هستهای موسوم به «خورشید مصنوعی» است. چین قصد دارد در سال ۲۰۲۷ تأسیسات BEST را راهاندازی کند. این تأسیسات یک توکامک ابررسانا است که برای تولید انرژی از طریق همجوشی هستهای کنترلشده طراحی شده است.
چین در پایان ژوئیه ۲۰۲۶ نیز از ساخت آهنربای همجوشی برای محصور کردن پلاسما در دمای بیش از ۱۰۰ میلیون درجه سانتیگراد خبر داد که گامی مهم در مسیر توسعه این فناوری محسوب میشود.
ایزابلا روچا-داشیچوا، کارشناس ژئوپلیتیک و حاکمیت فناورانه کشورهای بریکس و جنوب جهانی و رئیس مجمع بریکس+ برای فناوری راهبردی در برزیل، در گفتوگو با تیوی بریکس گفت: همجوشی هستهای میتواند منبعی تقریباً نامحدود از انرژی پاک فراهم کند و کنترل پایدار پلاسما برای هزار و ۶۶ ثانیه دستاوردی نوآورانه به شمار میرود.
به گفته وی، کنترل همجوشی هستهای میتواند در آینده ساختارهای جامعه مدرن، صنعت و امنیت انرژی را متحول کند و حتی زمینه را برای توسعه اکتشافات فضایی فراهم آورد.
همچنین خودروهای برقی و حملونقل خودران از دیگر حوزههای مورد توجه چین هستند. ترکیب خودروهای برقی با ایستگاههای شارژ هوشمند، باتریهای پیشرفته و سامانههای کمکراننده مبتنی بر هوش مصنوعی بخشی از رویکرد چین برای توسعه شهرها و صنایع هوشمند محسوب میشود.
هند؛ توسعه فناوریهای فضایی و پزشکی شخصیسازیشده
هند فعالیتهای علمی خود را در حوزه فضایی با تمرکز بر ایده «فضا برای منافع عمومی» گسترش داده است. این کشور با حمایت سازمان فضایی ملی و افزایش حضور بخش خصوصی در حال توسعه فناوریهای ماهوارهای است.
سامانههای ارتباطی، ماهوارههای سنجش از دور و پرتاب تجاری ماهوارههای کوچک از جمله مهمترین حوزههای فعالیت هند هستند. این کشور همچنین برنامه فضایی خود را در حوزه ماه دنبال میکند و برای پرتاب نخستین ماژول ایستگاه فضایی ملی خود با نام «Bharatiya Antariksh» در سال ۲۰۲۸ آماده میشود.
این ایستگاه قرار است از پنج ماژول تشکیل شود و بر اساس گزارش خبرگزاری IANS، شریک رسانهای تیوی بریکس، تا سال ۲۰۳۵ به بهرهبرداری برسد.
هند همچنین در زمینه فناوریهای مالی نوآوریهای قابل توجهی داشته است. کارشناسان سامانه پرداخت آنی UPI را یکی از فناوریهای دارای ظرفیت بالا برای همکاری در بریکس میدانند. این سامانه با استفاده از شناسه مجازی و کدهای QR حسابهای بانکی مختلف را در یک برنامه تلفن همراه به یکدیگر متصل میکند.
روچا-داشیچوا معتقد است همکاری میان UPI هند و سامانه پرداخت آنی PIX برزیل میتواند به ایجاد زیرساخت پرداخت قابل تعامل، تسهیل تسویه با ارزهای ملی و کاهش هزینه مبادلات فرامرزی در کشورهای بریکس کمک کند.
پیشرفت هند در حوزه زیستفناوری، هوش مصنوعی و ژنومیک نیز زمینهساز توسعه پزشکی شخصیسازیشده شده است. در چارچوب برنامه «Genome India» تاکنون ژنوم ۱۰ هزار نفر توالییابی شده و هدف بلندمدت این طرح دستیابی به یک میلیون ژنوم است.
این دادهها میتواند به تشخیص دقیقتر بیماریها، پیشبینی خطرات سلامت و انتخاب روش درمان متناسب با ویژگیهای ژنتیکی هر بیمار کمک کند.
روسیه؛ از انرژی هستهای تا رایانش کوانتومی و هوش مصنوعی
روسیه با برخورداری از سابقه علمی و زیرساختهای پژوهشی گسترده در حوزههایی همچون انرژی هستهای، پزشکی هستهای، زیستپزشکی، هوش مصنوعی، فناوری فضایی و رایانش کوانتومی فعالیت میکند.
مؤسسه فیزیک لبدف آکادمی علوم روسیه در سال ۲۰۲۵ آزمایشهای نخستین رایانه کوانتومی ۵۰ کیوبیتی روسیه را به پایان رساند. این رایانه بر پایه فناوری یونهای سرد ساخته شده است.
روسیه همچنین رویکرد متفاوتی در معماری رایانههای کوانتومی دنبال میکند که استفاده از «کیوتریتها» است. در این سامانه به جای دو حالت متداول کیوبیتها از سیستمهایی با چهار حالت استفاده میشود که ظرفیت ذخیره و پردازش اطلاعات را افزایش میدهد.
در حوزه انرژی هستهای نیز روسیه از کشورهای پیشرو جهان محسوب میشود. مجتمع تحقیقاتی راکتور مؤسسه کورچاتوف که در سال ۲۰۲۱ راهاندازی شد یکی از قدرتمندترین منابع تولید شار نوترونی در جهان است و برای تحقیقات بنیادی و کاربردهای مختلف علمی و پزشکی مورد استفاده قرار میگیرد.
در سال ۲۰۲۵ نخستین مرحله فعالیت شتابدهنده ذرات NICA در دوبنا نیز آغاز شد. این پروژه برای مطالعه ویژگیهای ماده باریونی چگال که در نخستین لحظات پس از مهبانگ وجود داشته است اهمیت دارد.
در حوزه پزشکی نیز روسیه در زمینه توسعه داروهای نوین، ژندرمانی و زیستچاپ فعالیت دارد. همچنین استفاده از هوش مصنوعی در بخشهایی مانند خردهفروشی، حملونقل و ساختوساز در این کشور در حال گسترش است.
عابد امیری گفت: روسیه در حوزه هوش مصنوعی از ظرفیت مدارس قدرتمند ریاضیات، سنت برنامهنویسی و تجربه صنایع پیشرفتهای مانند انرژی، دفاع و صنعت فضایی بهره میبرد و بر همین اساس سامانههای تحلیل داده، بینایی ماشین و کنترل هوشمند را توسعه میدهد.
برزیل؛ توسعه سوختهای زیستی و فناوریهای پزشکی
دستاوردهای علمی برزیل بیشتر در حوزه انرژی زیستی، پزشکی گرمسیری و صنعت هوانوردی متمرکز است. نزدیک به ۹۰ درصد برق این کشور از منابع تجدیدپذیر تولید میشود و انرژیهای برقآبی، بادی و خورشیدی در کنار سوختهای زیستی نقش مهمی در سبد انرژی برزیل دارند.
تولید سوخت هوانوردی از نخل ماکائوبا یکی از پروژههای مورد توجه در این کشور است. این روش با کاهش انتشار آلایندهها امکان تولید سوخت را بدون نیاز به جنگلزدایی فراهم میکند زیرا نخلها در مراتع قدیمی و رهاشده کشت میشوند.
روچا-داشیچوا همچنین از کارخانه JetBio به عنوان یکی از طرحهای مهم برزیل در زمینه تولید سوخت پایدار هوانوردی یاد کرد. به گفته وی این کارخانه از اتانول برزیلی استفاده میکند که انتشار دیاکسیدکربن کمتری دارد و میتوان اتانول مورد نیاز آن را از نیشکر، ذرت و پسماندهای کشاورزی سلولزی تأمین کرد.
برزیل در حوزه پزشکی نیز پروژههای نوآورانهای را دنبال میکند. پژوهشگران دانشگاه فدرال ریودوژانیرو به سرپرستی تاتیانا کوئلیو-سامپایو در حال بررسی روشی برای درمان فلج با تزریق پروتئینی به نام پلیلامینین هستند که از جفت انسان استخراج میشود. این دارو در حال حاضر مراحل آزمایش ایمنی را طی میکند.
ظرفیتهای علمی دیگر کشورهای بریکس
کشورهای دیگر بریکس نیز پروژههای فناورانه مهمی را دنبال میکنند. آفریقای جنوبی یکی از مراکز مهم نجوم رادیویی جهان است و مجموعه ۶۴ دیش «MeerKAT» در این کشور برای مطالعه سیاهچالهها و پدیدههای کیهانی مورد استفاده قرار میگیرد. پروژه تلسکوپ جهانی «SKA» نیز در منطقه کارو در حال ساخت است.
امارات متحده عربی در زمینه توسعه شهرهای هوشمند جایگاه ویژهای دارد. استفاده گسترده از هوش مصنوعی در خدمات عمومی، فناوری بلاکچین برای مدیریت اسناد و سامانههای هوشمند مدیریت ترافیک از جمله اقدامات این کشور است. دبی در سال ۲۰۲۶ رتبه دوم شاخص جهانی شهرهای هوشمند را به دست آورده و ابوظبی نیز در سال ۲۰۲۵ در میان ۲۰ شهر هوشمند برتر جهان قرار گرفته است.
امارات همچنین در زمینه شیرینسازی آب پیشرفتهای قابل توجهی داشته و بخش عمده آب آشامیدنی مورد نیاز خود را از طریق اسمز معکوس و تقطیر حرارتی آب دریا تأمین میکند.
اتیوپی نیز بر استفاده از فناوریهای دیجیتال در بخش کشاورزی تمرکز دارد. در چارچوب راهبرد «Digital Ethiopia ۲۰۳۰» پلتفرمهای تخصصی برای کشاورزان ایجاد میشود و سامانههای پایش سلامت دام، ثبت ذخایر بذر و دسترسی به پیشبینیهای هواشناسی و بازارها در حال توسعه است.
در مجموع کشورهای بریکس از ظرفیتهای علمی، منابع طبیعی، توان صنعتی و بازارهای داخلی مکمل یکدیگر برخوردارند و همین موضوع زمینه را برای توسعه همکاریهای فناورانه فراهم میکند. همکاری در حوزههایی مانند زیرساختهای پرداخت، هوش مصنوعی، فناوری فضایی و پزشکی میتواند امکان انتقال و بومیسازی دستاوردهای علمی میان اعضای این گروه را افزایش دهد.