ایرانیان جهان - اکو ایران /متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
بعید است پیشنهاد توافق هفت روزه بتواند بیاعتمادی دیرینهای را که میان واشنگتن و تهران شکل گرفته است، برطرف کند.
دیپلمات ارشد جمهوری اسلامی ایران بهطور رسمی تائید کرد که تهران نقشه راهی هفتروزه برای پایان دادن به جنگ با ایالات متحده ارائه کرده و اکنون منتظر پاسخ واشنگتن است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، روز جمعه جزئیات این طرح را برای خبرنگاران در مقابل شورای امنیت سازمان ملل تشریح کرده و گفت که این طرح از طریق قطر به واشنگتن منتقل شده است. او گفت: «زمانبندی هفتروزه به محض پذیرش این طرح از سوی ایالات متحده آغاز خواهد شد.»
عراقچی خاطرنشان کرد که مراحل اولیه این طرح چهار تا پنج روز طول میکشد، تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی میشود و «در روز هفتم، مذاکرات با آمریکا برای دستیابی به توافق نهایی پیرامون موضوعات مورد توافق طرفین» — با اشاره به برنامه هستهای ایران — آغاز خواهد شد.
اکنون نوبت انتخاب آمریکاست
به نوشته خبرگزاری الجزیره، بر اساس این طرح، واشنگتن باید محاصره دریایی بنادر ایران را لغو کند، تحریمهای فروش نفت ایران را بردارد، حدود ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آزاد سازد و آتشبسی را در سطح منطقه، از جمله در لبنان و یمن، رعایت کند. در مقابل، ایران تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد؛ تنگهای که پیش از جنگ، محل عبور یکپنجم نفت و گاز تجاری جهان بود و اکنون به اصلیترین اهرم فشار تهران تبدیل شده است.
به گفته عراقچی: «اکنون انتخاب با ایالات متحده است. ایران زیر بار اجبار، تهدید یا ارعاب نمیرود و حقوق حاکمیتی خود را تحت فشار واگذار نخواهد کرد. میتوانم بگویم اگر ارادهای جدی از سوی آمریکا برای دستیابی به توافق و بازگشایی تنگه هرمز وجود داشته باشد، اکنون همه چیز مهیاست.»
این پیشنهاد که هدف آن پایان دادن به جنگی است که وارد هفتمین ماه خود شده، شباهت زیادی به تفاهمنامهای دارد که در ۱۷ ژوئن - پس از میانجیگری قطر و پاکستان - میان تهران و واشنگتن امضا شد؛ تفاهمنامهای که بازهای ۶۰ روزه برای مذاکرات تعیین کرده بود اما ظرف چند هفته از هم پاشید. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، هم به فاکسنیوز گفت که پایان دادن به جنگ اکنون به واشنگتن بستگی دارد. او اظهار داشت: «این آمریکاست که باید انتخاب کند آیا میخواهد به این وضعیت پایان دهد یا خیر.»
این مذاکرات بهطور بالقوه میتواند شامل گفتگو درباره برنامه هستهای ایران نیز باشد. این در حالی است که یک مقام ارشد ایرانی به خبرگزاری رویترز گفته ایران حتی در صورت پذیرش توافق صلح از سوی ایالات متحده، هیچگونه انعطافی در قبال برنامه هستهای خود نشان نخواهد داد. این مقام اظهار داشت که ایران در مورد حقوق خود، از جمله غنیسازی اورانیوم یا انتقال اورانیوم با غنای بالا به خارج از کشور، هیچ امتیازی نخواهد داد.
هیچ تغییر واقعی اتفاق نیافتاده!
در این رابطه، یک مقام کاخ سفید به سیانان گفت که دولت ترامپ در حال انجام «گفتگوهای مثبت و سازنده از طریق میانجیها» است. با این حال، توماس واریک، کارشناس ارشد شورای آتلانتیک، در گفتوگو با الجزیره خاطرنشان کرد که بعید است این پیشنهاد بتواند بیاعتمادی دیرینهای را که میان واشنگتن و تهران شکل گرفته است، برطرف کند.
واریک به شبکه الجزیره گفت: «اینکه تصور کنیم ایالات متحده از پیش موافقت کند اهرم فشارِ داراییهای مسدودشده و تحریمهای اقتصادی را کنار بگذارد — آن هم بدون هیچگونه تضمینی مبنی بر اینکه ایران نیز درک یکسانی از معنای بازگشایی این تنگه دارد — بدین معناست که بیاعتمادی میان طرفین قرار نیست یکشبه ناپدید شود».
او افزود: «واشنگتن معتقد است که پس از توافق ماه ژوئن که برای ایرانیان بسیار مطلوب بود... تنها چند هفته بعد، آنها بودند که تصمیم گرفتند به کشتیهای باری و نفتکشهایی که قصد عبور از تنگه را داشتند، شلیک کنند. بنابراین، در واشنگتن تردید و بدبینی شدیدی نسبت به همسو بودن دیدگاههای دو کشور وجود دارد.» واریک گفت: «به گمان من، بهترین چیزی که میتوان به آن امید داشت این است که پیشنهاد وزیر امور خارجه ایران به گفتگوهای بیشتر منجر شود تا مشخص گردد واشنگتن حاضر است بر مبنای چه پیششرطهایی عمل کند».
سیروس شایق، از موسسه مطالعات عالی ژنو، با بیان اینکه ایران خواهان حفظ اهرم فشاری است که در جریان جنگ به دست آورده، در حالی که واشنگتن در برابر بازگشت به چارچوب ماه ژوئن مقاومت میکند، گفت: «در اصل، هیچ تغییر واقعیای رخ نداده است.»
بعید به نظر میرسد که توافق جدید پیش از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر در ایالات متحده پیشرفت چشمگیری داشته باشد، هرچند عراقچی روز جمعه اظهار داشت که دستیابی به توافق پیش از آن زمان «بهتر» خواهد بود.
آماده برای از سرگیری کارزار بمباران؟
در این شرایط، مقامات آمریکایی به روزنامه والاستریت ژورنال گفتهاند ترامپ پیشنهاد ایران برای برقراری آتشبس هفتروزه را رد کرده و به دستیارانش گفته که انتظار دارد پس از انتخابات میاندورهای ماه نوامبر، بمباران ایران را از سر بگیرد. ترامپ ادعا کرده که تهران پس از انتخابات میاندورهای، برای دستیابی به توافقی که برنامه هستهایاش را برچیند، التماس خواهد کرد. با این حال، به گفته این مقامات، ترامپ در خلوت نسبت به اینکه ایران خواستههای او را برآورده کند تردید دارد و به کارکنانش گفته که احتمال ازسرگیری کارزار بمباران را زیاد میداند.
موضع کنونی ترامپ نشان میدهد که وضعیت این مناقشه — که فضایی بینابینی میان جنگ و صلح است — احتمالاً دوباره به سمت خصومت و درگیری متمایل خواهد شد. با این حال، رئیسجمهور آمریکا که از همان روزهای نخستِ این نبردِ هفتماهه اعلام پیروزی کرده بود، میان پیگیری دیپلماسی، صدور دستور حملات هوایی و تشدید تحریمها علیه ایران در نوسان است. مقامات آگاخ میگویند دیدگاههای امروز او ممکن است با طولانی شدن جنگ در هفتههای آتی تغییر کند و تحت تأثیر نتایج انتخابات میاندورهای قرار گیرد.
سطح حملاتی که ترامپ در نظر دارد، مشخص نشده است. به گفته مقامات، او تمایلی به ازسرگیری عملیات رزمی گسترده ندارد؛ تا حدی به این دلیل که آمریکا میخواهد ذخایر رو به کاهش مهمات خود را برای سایر شرایط اضطراری احتمالی حفظ کند. ترامپ همچنین از حملات گستردهای برای شکستن بنبست دیپلماتیک در مذاکرات ایران و آمریکا سخن گفته است؛ او گاهی تهدیدهایش را عملی کرده، اما همواره از جسورانهترین تهدیدهای خود — از جمله نابودی کامل تمدن ایران — عقبنشینی کرده است.
بازگشت به توافق اسلامآباد؟
یک مقام آمریکایی به این روزنامه گفته واشنگتن و تهران همچنان از طریق واسطهها در حال مذاکره هستند که این مذاکرات شامل موضوع هستهای نیز میشود. به گفته این مقام، تلاش آمریکا برای تضمین عبور نفتکشها از تنگه هرمز — علیرغم تهدیدهای ایران — از فوریت دستیابی به توافق کاسته است.
به گفته مقامات مطلع، ایالات متحده به ایران و میانجیها اعلام کرده که ترامپ هیچ قصدی برای لغو محاصره دریایی ندارد. آمریکا بر این پنداد است که فشار اقتصادی سرانجام تهران را وادار خواهد کرد تا توافقی را با شرایطی مطلوب برای واشنگتن و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس امضا کند.
میانجیهای عرب اظهار داشتند که دیپلماتهای ایرانی پیشنهادهایی برای پایان دادن به جنگ ارائه کرده و به بحران اقتصادیِ رو به وخامت در کشورشان اذعان داشتهاند. با این حال، تهران اعلام کرده که حاضر به بررسی فرمولهای جدید برای توافق نیست و برای جنگی طولانی آمادگی دارد. در واقع، تهران خواهان بازگشت به شرایطی نزدیک به توافق اولیهای است که ترامپ در ماه ژوئن با ایران منعقد کرده بود. آن توافق وعده میداد که در ازای بازگشایی آبراه، تحریمهای فروش نفت کاهش یابد، دسترسی به داراییهای مسدودشده ایران فراهم شود و نقش تهران در اداره تنگه هرمز به رسمیت شناخته شود.