ایرانیان جهان - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نیوزویک در گزارشی پنج سناریو برای آینده جنگ -از دستیابی به توافق گرفته تا تشدید درگیری‌ها- را بررسی کرده است.
۱. توافق
همان‌طور که می‌دانیم، اظهارات قاطع ترامپ در مورد ایران عمر کوتاهی دارند. برای مثال، در ماه ژوئن او اعلام کرد که توافق با تهران نهایی شده است، اما تنها چند هفته بعد، آن توافق از هم پاشید. روز دوشنبه، پس از دیدار با نخست‌وزیر قطر، ترامپ از وجود نوعی تحرک به سمت پایان دادن به درگیری سخن گفت. با این اوصاف، می‌توان گفت که پست اخیر او در مورد پایان مذاکره — که با سبک همیشگی ترامپ در مذاکرات همخوانی دارد — نوعی ابزار فشار است؛ به طوری که هرگونه توافق احتمالی، به عنوان «تسلیم شدن ایران» جلوه داده می‌شود.
چارچوب یک توافق وجود دارد. به گزارش آکسیوس، طرحی دو روزه از سوی قطر پیشنهاد شده که بر اساس آن، واشنگتن محاصره را لغو کرده و بخشی از دارایی‌های مسدودشده ایران را آزاد می‌کند؛ در مقابل، ایران به بازرسان سازمان ملل اجازه می‌دهد از تأسیسات هسته‌ای بمباران‌شده بازدید کنند و تنگه هرمز نیز در روز دوم بازگشایی خواهد شد. ترامپ گفته آمریکا نیازی به توافق ندارد. اما او قطعاً ترجیح می‌دهد توافقی حاصل شود. ایران نیز پیش از فشارهای اقتصادی غیرقابل‌تحمل، به توافق نیاز دارد.
۲. مصالحه بدونِ توافق رسمی
این سناریو شاید بیش از هر چیز با ادبیات اخیر ترامپ همخوانی داشته باشد. در این حالت، نه مراسم امضایی در کار است و نه توافقی بزرگ و جامع. در عوض، طرفین گام‌های متقابل و بی‌سروصدایی برمی‌دارند: ایران حملات به کشتیرانی را کاهش می‌دهد، واشنگتن سخت‌گیری در اجرای تحریم‌ها را کمتر می‌کند، نفت‌کش‌ها به حرکت درمی‌آیند و پرونده هسته‌ای به زمانی دیگر موکول می‌شود.
گاهی اوقات، پیشرفت تنها زمانی حاصل می‌شود که کارها به‌صورت محرمانه و به دور از فشارهای نمایش‌های سیاسی انجام شوند. تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه، ماه گذشته گفته بود: «بیایید صرفاً یک وقت‌نگهدار [وقفه] داشته باشیم». مقامات خاورمیانه‌ای به روزنامه «وال‌ستریت ژورنال» گفته‌اند که یکی از پیشنهادهای اولیه این است که آمریکا ناوهای هواپیمابر خود را از ایران دورتر کند و محاصره اقتصادی را تا حدی کاهش دهد؛ در مقابل، ایران نیز اجازه دهد ۲۵ نفت‌کش از تنگه [هرمز] عبور کنند. تریتا پارسی از مؤسسه کوئینسی هم گفته ترامپ ممکن است محاصره را روی کاغذ حفظ کند، اما در عمل اجازه دهد که این محاصره «به‌تدریج و نامحسوس رنگ ببازد»؛ بدین ترتیب، تنش‌ها کاهش می‌یابد و آبروی طرفین نیز حفظ می‌شود. در آن صورت، ترامپ می‌تواند صادقانه بگوید که هرگز توافقی امضا نکرده است.
۳. محاصره‌ی همیشگی
به نظر می‌رسد این همان سیاستی است که ترامپ برگزیده است: نه جنگ، نه توافق. روبیو روز سه‌شنبه به همتایان خود در گروه هفت گفت که ترامپ گزینه‌های از سرگیری جنگ یا دستیابی به توافق را بررسی کرده، اما در نهایت گزینه سومی را انتخاب کرده است: ادامه فشار اقتصادی خفه‌کننده. کارگروه دروازه آهنین (Iron Gate) وابسته به فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) قصد دارد این فشار را به مرزهای زمینی ایران و دریای خزر نیز گسترش دهد تا تهران را وادار به مصالحه بر سر مسئله هسته‌ای و تضمین عبور آزاد کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز کند. ترامپ می‌گوید متحدان آمریکا در خلیج فارس این رویکرد را ترجیح می‌دهند و این کار باعث می‌شود واشنگتن درگیر یک کارزار بمباران دیگر نشود.
اما نقطه ضعف این استراتژی برای آمریکا آن است که نیازمند رضایت ضمنی تهران نسبت به وضعیت فعلی است؛ چه از روی میل و چه به این دلیل که چاره‌ای جز پذیرش آن ندارند. تهران گفته مصمم است از وضعیت «نه جنگ و نه صلح» خارج شود؛ موضعی که نشان می‌دهد تهران قصد دارد به مقاومت مسلحانه علیه ایالات متحده در تنگه هرمز و فراتر از آن ادامه دهد. ایران حتی اروپا را نیز تهدید کرده است؛ همچنین ادعای طرح‌هایی علیه جان مقامات دولت ترامپ — از جمله اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری — باعث شده است که آن‌ها ناچار شوند تحت تدابیر امنیتی شدید در پایگاه‌های نظامی زندگی کنند.
۴. جنگ در سایه
بعید است ایران تن دادن به یک خفگی تدریجی را بدون واکنش بپذیرد؛ اما در عین حال، نمی‌خواهد زمینه‌ساز یک کارزار هوایی تمام‌عیار دیگر از سوی آمریکا و اسرائیل شود. راه میانه، اعمالِ «دردِ حساب‌شده» است: استفاده از مین‌های دریایی، پهپادها، نیروهای متحد منطقه‌ای، خرابکاری و حملات سایبری؛ اقداماتی که با حملات محدود آمریکا — تحت عنوان «دفاع از خود» — پاسخ داده می‌شوند.
بخش عمده‌ای از این تحرکات هم‌اکنون در جریان است. درخواست روبیو از متحدان گروه هفت هم برای کمک به تأمین امنیت کشتیرانی، هیچ‌گونه تعهدی را به همراه نداشت. تحلیلی که برای مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی تهیه شده، دکترین ایران را مبتنی بر «تشدیدِ سنجیده‌ی تنش» (calibrated escalation) توصیف می‌کند؛ رویکردی که به جنگ تمام‌عیار نمی‌انجامد. شاید بتوان نمونه‌هایی از این راهبرد را در حملات سایبری اخیر به فروشگاه‌های زنجیره‌ای در اروپا مشاهده کرد.
۵. بازگشتِ جنگ تمام عیار
دولت آمریکا می‌گوید فعلاً نیازی به چنین وضعیتی ندارد. اما مسیر بازگشت به جنگ تمام‌عیار، نه از طریق تمایلات رهبرانی دمدمی‌مزاج، بلکه از راه رویدادهایی شتاب‌دهنده هموار می‌شود؛ وقایعی نظیر حمله‌ای به نیروهای آمریکایی که تلفات سنگینی بر جای بگذارد، تکرار حملات به نفت‌کش‌ها، یا بروز نشانه‌هایی مبنی بر تلاش شتابان برای دستیابی به سلاح هسته‌ای.
پرونده هسته‌ای در اینجا حکمِ انبار باروت را دارد و دلیل اصلیِ احتمالی برای وقوع جنگ است. روز پنجشنبه، مجلس خبرگان ایران اعلام کرد که بررسیِ خروج از «پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای» (NPT) به یک «ضرورت اجتناب‌ناپذیر» تبدیل شده است. ترامپ می‌گوید ایالات متحده کاملاً «آماده‌ی نبرد» (locked and loaded) است و بارها ادعا کرده که اجازه نخواهد داد ایران گام دیگری به سمت ساخت سلاح هسته‌ای بردارد.
پیروزی بدون «نقطه پایان»
رویکرد ترامپ، مفهوم پیروزی را به نوعی «تملک» تغییر می‌دهد: تملکِ پول‌های ایران، تنگه‌های دریاییِ تحت کنترل آن، و زمان. اما این وضعیت، یک «نقطه پایان» (یا وضعیت نهاییِ تثبیت‌شده) محسوب نمی‌شود. هر کدام از مسیر‌های فوق از میان انتخاب‌هایی می‌گذرد که تهران نیز می‌تواند انجام دهد، حتی اگر گزینه‌هایش محدودتر از گزینه‌های ایالات متحده باشد.
این پنج سناریو نیز متقابلاً منحصر به فرد نیستند. محتمل‌ترین آینده نزدیک، سه سناریوی میانی را با هم ترکیب می‌کند. این به معنای محاصره‌ای است که روی کاغذ تشدید می‌شود در حالی که در عمل فاش می‌شود، و با شعله‌ور شدن جنگ در سایه که می‌تواند به پنجمی ختم شود، همراه است.
با این حال، آشکارترین نتیجه، نتیجه دوم خواهد بود. رئیس‌جمهوری که می‌گوید دیگر نیازی به توافق ندارد، به چیزی رضایت می‌دهد که تقریباً همه چیزهایی را که یک توافق می‌تواند داشته باشد، انجام می‌دهد - بدون اینکه هرگز آن را یک توافق بنامد. شاید این بهترین چیزی باشد که می‌توانیم در حال حاضر به آن امیدوار باشیم.